Độc đáo nghi lễ hát thờ Quan họ Bắc Ninh

Dân ca Quan họ Bắc Ninh – loại hình nghệ thuật được coi là cốt lõi của văn hóa xứ Kinh Bắc ngàn năm văn hiến đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Một trong những nét độc đáo của Dân ca Quan họ là nghi lễ hát thờ Quan họ vẫn được lưu truyền qua bao đời nay.  

Hàng năm, cứ mỗi độ xuân về và khi mùa thu tới, người dân làng Quan họ gốc thuộc xứ Kinh Bắc (bao gồm cả Bắc Ninh và Bắc Giang ngày nay), dù ở bất cứ nơi đâu cũng trở về quê hương để trẩy hội đình, hội chùa, những lễ hội hết sức độc đáo bởi đã gắn liền với trình diễn Quan họ tự bao đời nay. Khác xa với những hình thức hát dân ca khác, Quan họ là một loại hình nghệ thuật đạt tới trình độ cao về hình thức diễn xướng, lời ca và âm nhạc hòa quyện với các phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lễ hội. Có thể chia hát Quan họ thành những dạng sau: Hát Quan họ ở hội, gọi là hát hội; hát Quan họ ở đám, gọi là hát mừng; hát Quan họ tại nhà giữa hai nhóm Quan họ trai gái mời nhau, gọi là hát canh; hát Quan họ ở cửa đình, cửa đền, gọi là hát thờ.

Hát thờ Quan họ Bắc Ninh. Ảnh: ST

Trong nghi lễ hát thờ, những giá trị đặc sắc của văn hóa Quan họ luôn được bảo lưu qua các hoạt động của cộng đồng. Những câu hát Quan họ cổ lần lượt vang lên không có nhạc đệm, chỉ các liền anh, liền chị ngồi đối diện hát với nhau trong không gian văn hóa đình chùa.

“Thoạt chân em bước vào đình

Chắp tay lạy thánh hiển linh độ trì”

Nét đặc sắc trong hát thờ Quan họ chính là được thể hiện ở trong đình, đền, trong những ngày hội Xuân hoặc trong dịp thu tế. Tùy vào từng dịp lễ hội được tổ chức trong năm, thì hát Quan họ thờ lại có những đặc điểm và quy định khác nhau, tuy nhiên đây đều là hình thức Quan họ tham gia vào phần lễ của lễ hội. Hát thờ trong Quan họ để cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và ca ngợi công đức của thành hoàng làng hoặc vị thánh được dân làng thờ trong đình, đền. Người Quan họ hát thờ cũng không quên cầu thành hoàng làng phù hộ cho tình bạn Quan họ ngày càng bền chặt, gắn bó keo sơn. Đặc biệt khi hai làng Quan họ gốc làm các thủ tục kết bạn với nhau thì đều phải hát thờ ở đình hai làng. Quan họ của làng này sẽ sang đình của Quan họ ở làng khác để hát và ngược lại, nội dung hát thờ lúc này là cầu mong vị thần chứng giám và công nhận tình bạn của hai làng Quan họ, để hai làng Quan họ được đi lại, vui chơi và hát Quan họ danh chính.

Liền anh, liền chị hát Quan họ trong Hội Lim ở Bắc Ninh. Ảnh: ST

Trong hát thờ thì Quan họ khách hát trước, Quan họ chủ đối sau (tức là tiền khách hậu chủ). Ở Quan họ thờ không hát riêng lẻ từng cặp một, thường kéo dài nửa tiếng, trong đó chỉ ca 5 giọng lề lối cơ bản: la rằng, tình tang, đường bạn, cái ả, cây gạo; không có hát giọng vặt, giọng giã bạn.

Nét duyên của các liền chị vùng Kinh Bắc. Ảnh: ST

Cho đến bây giờ, những canh Quan họ truyền thống đã không còn xuất hiện nhiều như xưa. Tuy vậy, trong các hội làng, đình đám, những anh hai, chị hai ở một số làng Quan họ gốc của vùng đất Kinh Bắc còn nặng lòng với nghề “chơi” Quan họ vẫn cố công duy trì một vài canh hát mộc theo lề lối như một cách bày tỏ tấm chân tình với những người yêu Quan họ và quan trọng hơn cả là để bảo tồn, gìn giữ phát huy giá trị Di sản văn hóa Quan họ trong cuộc sống đương đại.

Nhiều Câu lạc bộ Quan họ có sự nối tiếp của các thế hệ trẻ. Ảnh: ST

Trân trọng mời quý khán giả cùng thưởng thức những câu hát Quan họ mượt mà, đằm thắm của liền anh, liền chị vùng Kinh Bắc trên kênh BTV (Đài PT – TH tỉnh Bắc Ninh) và những làn điệu dân ca truyền thống đặc sắc của nhiều miền quê Việt Nam trên các kênh truyền hình địa phương phủ sóng toàn quốc qua hệ thống Truyền hình số vệ tinh VTC. 

(Nguồn: bacninh.gov.vn, thegioidisan.vn…)

Để đăng ký lắp đặt mới bộ thiết bị VTC HD để nhận ưu đãi trải nghiệm trọn vẹn 4 tháng dịch vụ. Hoặc GIA HẠN DỊCH VỤ TRUYỀN HÌNH SỐ VỆ TINH VTC để thưởng thức không giới hạn nội dung chương trình đặc sắc trên hàng trăm kênh truyền hình trong nước và quốc tế.

Mọi chi tiết, Quý khách hàng/Đại lý vui lòng liên hệ:

  • Tổng đài HTKH: 19001530 nhánh 1
  • Hotline: 0988 16 58 58
  • Website: http://truyenhinhso.vtc.vn/
  • Và các đại lý trên toàn quốc